De wisseldag: voor veel kinderen van gescheiden ouders is het best even schakelen. Je kind komt niet alleen letterlijk in een ander huis, maar ook in een andere wereld. Hoe maak je de wissel als gescheiden moeder zo soepel mogelijk?
‘Als er een pasklaar antwoord zou zijn op die vraag, zou dat natuurlijk heel mooi zijn,’ zegt scheidingstherapeut Roos Guldenaar. In haar eigen praktijk en eerdere baan in de jeugdzorg werkt ze veel met gescheiden ouders en hoort ze vaak over het wisselmoment. ‘Eigenlijk geldt: kijk naar je kind en wat het nodig heeft. Dat is voor ieder kind en iedere situatie anders. Alles begint met snappen en erkennen dat wisselen stress kan geven.’
Wiebelend van bootje naar bootje
Die stress noemt ze daarom ook wisselstress. ‘Zie het als overstappen van het ene bootje naar het andere. Dat is wiebelig en na de overstap moet je nog even rustig je balans vinden. Zo ervaren veel kinderen het ook. Ze gaan van de ene ouder naar de andere, met gemis en blijdschap, soms opluchting of juist tegenzin. Ze komen in een ander huis met andere spullen, andere opvoedstijlen, andere regels en andere prikkels. Geef ze de ruimte om even te landen.’
En, legt Roos uit, maak je niet meteen zorgen over grote emoties of opvallend gedrag na de wissel. ‘Moeders zijn soms geneigd daar conclusies uit te trekken of iets zorgelijk te vinden, terwijl het bij de meeste kinderen heel normaal is dat de wissel veel met ze doet. Zeker in het eerste jaar, soms wel langer’, zegt ze.
Ga ook niet overcompenseren uit schuldgevoel. ‘Ruimte maken voor alle gevoelens is het belangrijkst. Lijden en onvrede hoort ook bij het leven, alles mag er zijn.’ Wel is begrenzen soms nodig. ‘Explosieve boosheid, zoals schelden of dingen kapotmaken, moet je natuurlijk wel begrenzen. Kom er na de emoties op terug door bijvoorbeeld te benoemen: “Lastig hè, dat wisselen. Ik zag het aan je. Boos zijn mag, maar je mag niet schelden of dingen stukmaken. Wat helpt jou om die stomme wissel makkelijker te maken?”‘
Manier van overdragen
Samen met de andere ouder zorgen voor een zo fijn mogelijke wissel voor het kind vindt orthopedagoog Jacquelijn van der Vijver van Expertisecentrum Kind en Scheiding erg belangrijk. ‘Veel ouders zijn vooral bezig met de praktische kant van het wisselen, maar voor kinderen is het vooral een emotionele overgang. De vraag zou steeds moeten zijn: wat heeft ons kind nodig om rustig afscheid te nemen én weer te landen in het andere huis? Kiezen we voor een korte overdracht bij de voordeur of is het prettiger om even binnen te komen? En wat doet die keuze met het kind?’, zegt zij.
Hou het luchtig
‘Probeer bij de overdracht allereerst steeds op tijd te komen, volgens afspraak en zonder geschuif. Voor kinderen is het vervolgens fijn als de andere ouder even kan binnenkomen, al is het maar staand en kort. Ga je voor samen koffiedrinken, hou het dan luchtig. Dit is niet het moment om afspraken te maken, issues te bespreken of nog dingen af te stemmen. Kinderen zijn al snel bang dat er ruzie ontstaat om hén en ze voelen onderlinge spanning goed aan. Bel voor dat soort dingen op een ander moment. Wens je kind bij het afscheid veel plezier en laat achterwege dat jij hem heel erg gaat missen. Dat weten ze wel, het benoemen op dit moment maakt ingewikkelde emoties los’, aldus Jacquelijn.
Wat kun je vervolgens het beste doen bij het weerzien met je kind, voor een soepele wissel? ‘Natuurlijk ben je ontzettend blij om hem weer te zien, benoem dat gerust. Maar ga niet in de overdrive met jouw blijdschap na het missen, dat is heel overweldigend voor een kind dat mogelijk dubbele gevoelens heeft. Blijf kalm en verdraag wat er is’, zegt scheidingstherapeut Roos.
Gaat je kind na school meteen spelen op de wisseldag, terwijl jij hem gemist hebt? ‘Het is een heel gezond teken van je kind. Dat jij geraakt of teleurgesteld bent mag er zijn, maar claim je kind niet. Een kind dat dit durft, voelt geen loyaliteitsconflict of zorgplicht naar jou. Dat is wat je wilt.’
Acclimatiseren en aanpassen
Voor veel kinderen suddert er rond de wissel ook nog iets anders onder de oppervlakte: aanpassen, zoeken naar hun plek in het andere gezin. Dat is precies wat Amber van Riessen van Stichting Villa Pinedo vaak hoort van kinderen en jongeren zelf. ‘Veel kinderen moeten echt even acclimatiseren na het wisselen, zeker als ze in een samengesteld gezin terechtkomen. Ze vragen zich bij iedere ouder af wat hun rol is in dat gezin. Ze gaan zich aanpassen, hoe goed je het ook doet als ouder.’
Daarnaast speelt er regelmatig loyaliteit naar de achterblijvende ouder. ‘Kinderen hebben vaak het gevoel dat ze tijd in moeten halen met de gemiste ouder, of vinden het zielig voor die ouder die achterblijft. Of ze voelen zich verantwoordelijk voor diens geluk,’ zegt ze. ‘Dat maakt loslaten en wisselen moeilijker.’
Even op de pauzeknop
Amber heeft vanuit haar eigen ervaring advies voor ouders over de binnenkomst na de wissel. ‘Ik vond het zelf als kind van gescheiden ouders fijn als er even ruimte was voor mijn komst,’ zegt ze. ‘Zodat ik niet meteen op een doordenderende trein moest stappen. Even bespreken wat ik dat weekend zou willen doen, wat de plannen zijn, gewoon even op de pauzeknop. Maar ook: open en vrij kunnen delen over hoe het was bij de andere ouder, zonder ongemak, oordeel of spanning.’
Ook praktisch herkent ze wat veel kinderen bij Stichting Villa Pinedo zeggen: wisselen gaat makkelijker als spullen niet steeds heen en weer hoeven. ‘Kleding, schoolspullen, verzorgingsartikelen, knuffels. Als dat financieel niet kan, helpt het om een inpaklijst te hebben en samen in te pakken en uit te pakken bij jonge kinderen. En laat een kind niet verantwoordelijk zijn voor iets vergeten. Dat is echt een taak van de ouders, kinderen hebben niet voor een scheiding en de gevolgen gekozen.’
Overzicht en helplijstje
Voor jonge kinderen die geconfronteerd zijn met een scheiding, kan overzicht helpen om wissels makkelijker te maken. Jacquelijn adviseert daarom een kalendertje te maken of te kopen, zodat visueel duidelijk is wanneer het kind bij wie is. ‘Als kinderen geen tijdsbesef hebben omdat ze nog jong zijn, kan dat veel onrust wegnemen. Voor oudere kinderen kan een helplijstje helpen met dingen die fijn zijn om te doen als de emoties na de wissel groot zijn. Zo geef je ze regie terug in een situatie waar zij niet voor hebben gekozen.’
Spullen en kleding dubbel in beide huizen: check hier deze budgetproof tips